Khi con xây nhà cho bố mẹ ở, theo cách hiểu phổ biến người ta lấy tuổi người sẽ là chủ của ngôi nhà, tức thường là tuổi bố (hoặc mẹ nếu mẹ đứng chủ), chứ không lấy tuổi người bỏ tiền. Tuy vậy có không ít gia đình lấy tuổi người con, nhất là khi con đứng tên đất, đứng tên giấy phép hoặc sau này sẽ về ở cùng.
Phần dưới tính cụ thể một gia đình giả định: bố sinh 1956, mẹ sinh 1958, con trai sinh 1985 gửi tiền về xây nhà. Bạn sẽ thấy tuổi người cao niên rơi vào hoang ốc ra sao, các nhà thường chọn người đứng chủ thế nào, và những việc thực tế quan trọng hơn khi bố mẹ đã lớn tuổi.
Tình huống hay gặp: con ở xa, bố mẹ ở quê
Rất nhiều gia đình có cảnh con đi làm ở thành phố hoặc nước ngoài, dành dụm vài năm rồi gửi tiền về xây lại căn nhà cũ cho bố mẹ. Người con lo phần tiền, nhưng người ở và trông coi công trình hằng ngày là bố mẹ. Đến lúc xem tuổi, câu hỏi đầu tiên luôn là "lấy tuổi ai", và mỗi người trong họ hàng có thể trả lời một kiểu.
Lý do có nhiều cách hiểu là vì chữ "gia chủ" trong tục làm nhà vốn mang nghĩa người chủ của ngôi nhà, người sẽ sống và giữ nếp nhà. Ngày trước, người bỏ tiền và người ở thường là một, nên câu hỏi này ít khi đặt ra. Khi gia đình tách ra nhiều nơi, người bỏ tiền và người ở không còn trùng nhau, các nhà phải tự chọn một cách hiểu.
Không có quy định duy nhất cho chuyện này. Điều quan trọng là cả nhà, nhất là bố mẹ, cùng đồng ý với cách chọn. Ngôi nhà là để bố mẹ ở yên lòng, nên ý của bố mẹ thường được đặt lên trước.
Tính cho cả ba người trong năm 2026, 2027, 2028
Bố sinh 1956 Bính Thân, mẹ sinh 1958 Mậu Tuất, con trai sinh 1985 Ất Sửu. Kết quả theo cách tính phổ biến (tuổi mụ, chia 9 cho kim lâu, đếm sáu cung cho hoang ốc, nhóm chi cho tam tai):
| Năm xem | Bố 1956 | Mẹ 1958 | Con trai 1985 |
|---|---|---|---|
| 2026 | Tuổi mụ 71; kim lâu lục súc; Nhì Nghi; không tam tai | Tuổi mụ 69; kim lâu tử; Tam Địa Sát; không tam tai | Tuổi mụ 42; kim lâu tử; Lục Hoang Ốc; không tam tai |
| 2027 | Tuổi mụ 72; không kim lâu; Tam Địa Sát; không tam tai | Tuổi mụ 70; không kim lâu; Nhất Cát; không tam tai | Tuổi mụ 43; không kim lâu; Nhất Cát; không tam tai |
| 2028 | Tuổi mụ 73; kim lâu thân; Tứ Tấn Tài; không tam tai | Tuổi mụ 71; kim lâu lục súc; Nhì Nghi; có tam tai | Tuổi mụ 44; kim lâu lục súc; Nhì Nghi; không tam tai |
Năm 2027 là năm nổi bật: mẹ và con trai đều không vướng phép nào, chỉ có bố rơi vào cung Tam Địa Sát. Năm 2026 thì cả ba đều vướng kim lâu. Năm 2028 người mẹ tuổi Tuất gặp tam tai vì nhóm Dần, Ngọ, Tuất có tam tai vào các năm Thân, Dậu, Tuất, và 2028 là năm Thân.
Với người trên 70, hoang ốc quay lại vòng mới: 70 tuổi đặt ở Nhất Cát, 71 Nhì Nghi, 72 Tam Địa Sát, 73 Tứ Tấn Tài. Nhiều người nghĩ người già "hết tuổi xét", nhưng theo cách tính phổ biến thì phép đếm vẫn tiếp tục.
Ba cách chọn người đứng chủ mà các nhà hay dùng
Lấy tuổi bố, người chủ nhà theo nếp cũ. Đây là cách nhiều vùng quen dùng. Với gia đình giả định, năm 2027 bố vướng Tam Địa Sát, nên nếu giữ cách này thì nhà sẽ cân nhắc chờ năm khác hoặc nhờ người khác đứng động thổ.
Lấy tuổi mẹ khi mẹ là người lo việc nhà. Có nhà để mẹ đứng chủ vì mẹ trông coi thợ, giữ tiền và quyết việc hằng ngày. Năm 2027 mẹ không vướng phép nào, nên nhiều gia đình thấy cách này thuận.
Lấy tuổi con, người bỏ tiền và đứng tên. Khi đất đã sang tên cho con, con đứng tên giấy phép hoặc sẽ về ở cùng bố mẹ, nhiều nhà lấy tuổi con. Năm 2027 con trai 1985 cũng không vướng phép nào.
Kết hợp: lấy tuổi người sạch, mời bố cùng có mặt. Một số gia đình chọn người không vướng để đứng động thổ, còn bố vẫn là người được mời phát biểu, nhận nhà và ở chính. Cách này giữ được vai trò của bố mà mọi người vẫn yên lòng.
Lời nói khéo khi bố không muốn nhường người đứng chủ
Người cha lớn tuổi đôi khi thấy tự ái nếu tuổi mình bị coi là "vướng". Vài cách nói giữ được thể diện cho bố:
- "Nhà này là nhà của bố mẹ, bố vẫn là chủ. Chỉ là năm nay tuổi mẹ đẹp nên mình để mẹ đứng động thổ cho mọi người yên tâm, còn ngày vào nhà thì bố đứng đầu."
- "Con tính thì năm sau tuổi bố lại sang cung tốt. Nếu bố muốn chính bố đứng thì con xin dời sang năm, tiền con vẫn gửi tiết kiệm, không mất gì."
- "Bố là người hiểu nếp nhà nhất, nên con muốn bố quyết. Con chỉ trình bày bảng tính cho cả ba người để bố có đủ thông tin."
Nguyên tắc chung: để bố mẹ là người chọn cuối cùng, con chỉ chuẩn bị thông tin. Một ngôi nhà xây xong mà bố cảm thấy bị gạt sang một bên thì không ai vui, dù tuổi có đẹp đến đâu.
Khi con ở xa: phân việc cho rõ trước khi khởi công
Phần lớn rắc rối khi xây nhà cho bố mẹ không đến từ tuổi mà từ việc con ở xa, bố mẹ phải gánh phần giám sát. Một bảng phân việc giúp tránh hiểu lầm:
| Việc | Ai lo | Ghi chú thực tế |
|---|---|---|
| Giấy phép xây dựng | Người đứng tên đất, có thể uỷ quyền | Nộp tại cơ quan cấp phép ở địa phương; hỏi trước thời gian xử lý hồ sơ |
| Chọn thầu, ký hợp đồng | Con quyết, bố mẹ góp ý | Hợp đồng ghi rõ hạng mục, tiến độ, thanh toán theo giai đoạn |
| Giám sát hằng ngày | Bố mẹ hoặc người thân gần nhà | Thống nhất ảnh chụp tiến độ mỗi tuần gửi cho con |
| Giữ và chi tiền | Một người duy nhất, ghi sổ | Tránh cảnh tiền gửi về bị chia nhỏ cho nhiều người |
| Chỗ ở tạm cho bố mẹ | Con và anh chị em bàn chung | Người già cần nơi ở sạch, gần nhà vệ sinh, tránh bụi |
Nếu bố mẹ đã ngoài bảy mươi, việc đứng trông thợ cả ngày dưới nắng là gánh nặng thật. Nhiều gia đình nhờ một người cháu hoặc người họ hàng tin cậy giám sát thay, trả công rõ ràng.
Tự tính lại cho tuổi bố mẹ nhà bạn
Ông bà thường nhớ tuổi theo can chi chứ ít khi nhớ năm dương lịch, còn con cái lại nhớ năm dương lịch trên căn cước. Để không lệch, bạn đi theo các bước sau:
- Hỏi bố mẹ tuổi can chi và đối chiếu với năm sinh trên giấy tờ. Người sinh những năm trước đây đôi khi được khai năm sinh trên giấy tờ lệch với năm sinh thật. Khi xem tuổi, các gia đình thường dùng năm sinh thật mà bố mẹ nhớ, tính theo âm lịch.
- Nếu bố mẹ chỉ nhớ con giáp, đối chiếu thêm can. Số cuối năm sinh cho biết can: 6 là Bính, 8 là Mậu, 5 là Ất. Người tuổi Thân sinh năm có số cuối 6 là Bính Thân 1956, còn tuổi Thân số cuối 8 là Mậu Thân 1968.
- Tính tuổi mụ cho năm định làm. Lấy năm xem trừ năm sinh rồi cộng một, ví dụ mẹ 1958 năm 2027 là 70.
- Xét ba phép theo thứ tự. Chia 9 để xét kim lâu, đếm cung từ mốc chục để xét hoang ốc, rồi đối chiếu nhóm chi để xét tam tai.
- Viết kết quả ra giấy, đọc lại cho bố mẹ nghe. Người lớn tuổi dễ tin con hơn khi tự nhìn thấy các con số.
Với người cao tuổi, chuyện khai sinh muộn hay khai lệch năm khá phổ biến. Nếu bố mẹ khẳng định tuổi thật khác với giấy tờ, hãy tính theo tuổi bố mẹ nhớ, vì phép xét tuổi là chuyện tập tục trong nhà, còn giấy tờ thì phục vụ thủ tục pháp lý. Hai việc tách biệt, không cần sửa giấy tờ chỉ vì chuyện xem tuổi.
Điều thực tế quan trọng hơn tuổi khi bố mẹ đã già
Khi xây nhà cho người cao tuổi, điều nên đặt lên đầu là ngôi nhà có hợp với sức khoẻ của bố mẹ trong hai mươi năm tới hay không. Phòng ngủ nên ở tầng trệt, nhà vệ sinh gần phòng ngủ, sàn chống trơn, lối đi đủ rộng nếu sau này phải dùng xe lăn, cửa sổ đón gió để mùa hè đỡ nóng. Những chi tiết này ảnh hưởng đến đời sống hằng ngày nhiều hơn mọi phép xét tuổi.
Thứ hai là chuyện giấy tờ đất. Nếu đất đứng tên bố mẹ mà con bỏ tiền xây, các anh chị em nên nói rõ với nhau từ đầu về phần đóng góp, để sau này không phát sinh tranh chấp thừa kế. Một biên bản thoả thuận gia đình đơn giản, có chữ ký các anh chị em, giúp tránh nhiều phiền phức.
Thứ ba là thời gian thi công. Người già dễ mệt khi phải sống tạm lâu ngày, nên chọn mùa khô, chọn đội thợ làm dứt điểm, tránh kéo dài sang mùa mưa. Nếu năm hợp tuổi lại rơi vào lúc bố hoặc mẹ đang điều trị bệnh, nhiều gia đình chọn lùi việc xây để chăm người ốm trước, vì một công trình kéo dài cộng với người bệnh trong nhà là áp lực rất lớn cho người con ở xa.
Thứ tư là ngân sách cho phần hoàn thiện. Nhiều nhà dồn hết tiền vào phần thô cho "đúng năm", đến phần điện nước, chống thấm thì hết tiền, bố mẹ phải ở trong căn nhà dở dang. Lập dự toán đủ cả hai phần rồi mới khởi công thường giúp bố mẹ yên lòng hơn bất kỳ năm tuổi đẹp nào.
Câu hỏi thường gặp
Con bỏ tiền xây nhà cho bố mẹ thì có phải lấy tuổi con không?
Không nhất thiết. Theo cách hiểu phổ biến, tuổi làm nhà xét theo người sẽ là chủ ngôi nhà, thường là bố mẹ. Nhiều nhà lấy tuổi con khi con đứng tên đất hoặc sẽ về ở cùng; cả nhà thống nhất là được.
Người trên 70 tuổi có còn phải xét hoang ốc không?
Theo cách tính phổ biến, hoang ốc vẫn đếm tiếp: 70 tuổi mụ quay lại Nhất Cát, 71 Nhì Nghi, 72 Tam Địa Sát và cứ thế. Một số nhà không xét kỹ cho người già, đó là lệ riêng từng gia đình.
Bố 1956 và mẹ 1958 năm 2027 làm nhà thì lấy tuổi ai?
Năm 2027 bố 1956 có tuổi mụ 72, rơi vào Tam Địa Sát; mẹ 1958 có tuổi mụ 70, không kim lâu, cung Nhất Cát, không tam tai. Nhiều gia đình trong trường hợp này để mẹ đứng chủ khi động thổ.
Bố mẹ đã mất một người thì lấy tuổi ai để làm nhà?
Thường lấy tuổi người còn sống và ở chính trong ngôi nhà, hoặc tuổi người con đứng ra lo liệu. Tuổi người đã khuất nhiều nơi không đưa vào phép xét khi làm nhà.
Có cần xin giấy phép khi xây lại nhà cho bố mẹ ở nông thôn không?
Nhiều trường hợp nhà ở riêng lẻ ở nông thôn được miễn giấy phép, nhưng còn tuỳ khu vực có quy hoạch hay không. Bạn nên hỏi cơ quan cấp phép ở địa phương trước khi phá dỡ nhà cũ.
Anh chị em cùng góp tiền xây nhà cho bố mẹ thì xét tuổi ai?
Phần lớn gia đình vẫn xét tuổi bố hoặc mẹ là chủ nhà. Nếu bố mẹ đều vướng, có nhà chọn người con không vướng phép nào đứng động thổ. Phần góp tiền nên ghi lại để tránh hiểu lầm sau này.