Mệnh theo năm sinh mà người Việt hay hỏi là ngũ hành nạp âm: sáu mươi can chi chia thành ba mươi cặp, mỗi cặp hai năm liền nhau chung một mệnh, ví dụ 1990 và 1991 cùng Lộ Bàng Thổ, 1984 và 1985 cùng Hải Trung Kim. Bảng dưới liệt kê đủ ba mươi cặp với các năm sinh từ 1940 đến 2010.
Sau bảng tra là bảng gom theo năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, cách tự tính mệnh bằng phép chia để kiểm lại, những lỗi hay gặp khi tra, và mệnh thật sự được dùng vào việc lớn nào. Mệnh ở đây là quy ước của lịch can chi, tham khảo như một nét văn hoá; nó không quyết định tính cách hay may rủi của ai.
Bảng ba mươi cặp can chi và mệnh nạp âm
Thứ tự bắt đầu từ Giáp Tý, cặp đầu tiên của vòng sáu mươi năm. Cột năm sinh chỉ ghi các năm trong khoảng 1940–2010:
| Thứ tự | Cặp can chi | Năm sinh | Mệnh nạp âm |
|---|---|---|---|
| 1 | Giáp Tý, Ất Sửu | 1984, 1985 | Hải Trung Kim |
| 2 | Bính Dần, Đinh Mão | 1986, 1987 | Lư Trung Hỏa |
| 3 | Mậu Thìn, Kỷ Tỵ | 1988, 1989 | Đại Lâm Mộc |
| 4 | Canh Ngọ, Tân Mùi | 1990, 1991 | Lộ Bàng Thổ |
| 5 | Nhâm Thân, Quý Dậu | 1992, 1993 | Kiếm Phong Kim |
| 6 | Giáp Tuất, Ất Hợi | 1994, 1995 | Sơn Đầu Hỏa |
| 7 | Bính Tý, Đinh Sửu | 1996, 1997 | Giản Hạ Thủy |
| 8 | Mậu Dần, Kỷ Mão | 1998, 1999 | Thành Đầu Thổ |
| 9 | Canh Thìn, Tân Tỵ | 1940, 1941, 2000, 2001 | Bạch Lạp Kim |
| 10 | Nhâm Ngọ, Quý Mùi | 1942, 1943, 2002, 2003 | Dương Liễu Mộc |
| 11 | Giáp Thân, Ất Dậu | 1944, 1945, 2004, 2005 | Tuyền Trung Thủy |
| 12 | Bính Tuất, Đinh Hợi | 1946, 1947, 2006, 2007 | Ốc Thượng Thổ |
| 13 | Mậu Tý, Kỷ Sửu | 1948, 1949, 2008, 2009 | Thích Lịch Hỏa |
| 14 | Canh Dần, Tân Mão | 1950, 1951, 2010 | Tùng Bách Mộc |
| 15 | Nhâm Thìn, Quý Tỵ | 1952, 1953 | Trường Lưu Thủy |
| 16 | Giáp Ngọ, Ất Mùi | 1954, 1955 | Sa Trung Kim |
| 17 | Bính Thân, Đinh Dậu | 1956, 1957 | Sơn Hạ Hỏa |
| 18 | Mậu Tuất, Kỷ Hợi | 1958, 1959 | Bình Địa Mộc |
| 19 | Canh Tý, Tân Sửu | 1960, 1961 | Bích Thượng Thổ |
| 20 | Nhâm Dần, Quý Mão | 1962, 1963 | Kim Bạch Kim |
| 21 | Giáp Thìn, Ất Tỵ | 1964, 1965 | Phú Đăng Hỏa |
| 22 | Bính Ngọ, Đinh Mùi | 1966, 1967 | Thiên Hà Thủy |
| 23 | Mậu Thân, Kỷ Dậu | 1968, 1969 | Đại Dịch Thổ |
| 24 | Canh Tuất, Tân Hợi | 1970, 1971 | Thoa Xuyến Kim |
| 25 | Nhâm Tý, Quý Sửu | 1972, 1973 | Tang Đố Mộc |
| 26 | Giáp Dần, Ất Mão | 1974, 1975 | Đại Khê Thủy |
| 27 | Bính Thìn, Đinh Tỵ | 1976, 1977 | Sa Trung Thổ |
| 28 | Mậu Ngọ, Kỷ Mùi | 1978, 1979 | Thiên Thượng Hỏa |
| 29 | Canh Thân, Tân Dậu | 1980, 1981 | Thạch Lựu Mộc |
| 30 | Nhâm Tuất, Quý Hợi | 1982, 1983 | Đại Hải Thủy |
Năm sinh trong bảng là năm âm lịch. Người sinh tháng 1, tháng 2 dương lịch phải tra lịch âm ngày sinh: chưa qua Tết thì thuộc năm âm trước và có thể đổi sang cặp mệnh khác, ví dụ sinh đầu năm 1992 dương lịch trước Tết là Tân Mùi, mệnh Lộ Bàng Thổ, không phải Kiếm Phong Kim.
Gom theo năm hành: mệnh Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ sinh năm nào
Mỗi hành có sáu tên nạp âm. Khi ai đó hỏi "mệnh Thủy sinh năm nào", câu trả lời là cả sáu nhóm dưới đây:
| Hành | Tên nạp âm và năm sinh (1940–2010) |
|---|---|
| Kim | Bạch Lạp Kim 1940, 1941, 2000, 2001 · Sa Trung Kim 1954, 1955 · Kim Bạch Kim 1962, 1963 · Thoa Xuyến Kim 1970, 1971 · Hải Trung Kim 1984, 1985 · Kiếm Phong Kim 1992, 1993 |
| Mộc | Dương Liễu Mộc 1942, 1943, 2002, 2003 · Tùng Bách Mộc 1950, 1951, 2010 · Bình Địa Mộc 1958, 1959 · Tang Đố Mộc 1972, 1973 · Thạch Lựu Mộc 1980, 1981 · Đại Lâm Mộc 1988, 1989 |
| Thủy | Tuyền Trung Thủy 1944, 1945, 2004, 2005 · Trường Lưu Thủy 1952, 1953 · Thiên Hà Thủy 1966, 1967 · Đại Khê Thủy 1974, 1975 · Đại Hải Thủy 1982, 1983 · Giản Hạ Thủy 1996, 1997 |
| Hỏa | Thích Lịch Hỏa 1948, 1949, 2008, 2009 · Sơn Hạ Hỏa 1956, 1957 · Phú Đăng Hỏa 1964, 1965 · Thiên Thượng Hỏa 1978, 1979 · Lư Trung Hỏa 1986, 1987 · Sơn Đầu Hỏa 1994, 1995 |
| Thổ | Ốc Thượng Thổ 1946, 1947, 2006, 2007 · Bích Thượng Thổ 1960, 1961 · Đại Dịch Thổ 1968, 1969 · Sa Trung Thổ 1976, 1977 · Lộ Bàng Thổ 1990, 1991 · Thành Đầu Thổ 1998, 1999 |
Tên nạp âm dài, như Lộ Bàng Thổ (đất ven đường) hay Đại Hải Thủy (nước biển lớn), là hình ảnh người xưa dùng để gọi tên từng cặp. Khi xét hợp hay khắc, cách phổ biến chỉ dùng chữ cuối, tức hành. Một số sách bàn thêm về tính chất riêng của từng tên, nhưng các cách giải đó khác nhau nhiều giữa các nguồn.
Vì sao hai năm liền nhau chung một mệnh
Lịch can chi ghép mười can với mười hai chi thành sáu mươi tổ hợp, gọi là lục thập hoa giáp. Người xưa chia sáu mươi tổ hợp ấy thành ba mươi cặp liền nhau, và đặt cho mỗi cặp một tên nạp âm gắn với một trong năm hành. Vì đơn vị là cặp, nên năm Giáp Tý và năm Ất Sửu liền sau nó luôn chung mệnh Hải Trung Kim, năm Bính Dần và Đinh Mão chung Lư Trung Hỏa, cứ thế cho tới cặp cuối cùng Nhâm Tuất, Quý Hợi chung Đại Hải Thủy.
Điều này giải thích một chuyện nhiều người thắc mắc: anh sinh 1984 và em sinh 1985 khác con giáp, khác can, nhưng cùng mệnh. Ngược lại, người sinh 1985 và người sinh 1986 chỉ cách nhau một năm mà đã sang cặp khác, mệnh khác hẳn, từ Kim sang Hỏa.
Cũng cần phân biệt mệnh nạp âm với hành của can. Can Canh, Tân thuộc Kim; nhưng người sinh 1990 Canh Ngọ lại có mệnh nạp âm Lộ Bàng Thổ. Khi người lớn hỏi "con mệnh gì", gần như luôn là hỏi mệnh nạp âm, không phải hành của can hay của chi.
Tự tính mệnh nạp âm bằng phép chia để kiểm lại
Bạn có thể tự tính để kiểm bảng, hoặc để tra những năm không có trong bảng. Ví dụ với năm sinh 1975:
- Lấy năm sinh âm lịch trừ 4. 1975 − 4 = 1971.
- Chia cho 60 lấy số dư. 1971 chia 60 được 32, dư 51. Số dư cho biết vị trí trong vòng sáu mươi, tính từ Giáp Tý ở vị trí 0.
- Chia số dư cho 2, bỏ phần lẻ. 51 chia 2 được 25, dư 1, lấy 25.
- Cộng 1 để ra thứ tự cặp. 25 + 1 = 26. Dò dòng 26 trong bảng ba mươi cặp: Giáp Dần, Ất Mão, mệnh Đại Khê Thủy.
- Kiểm can chi đi kèm. 1975 có số cuối 5, can Ất; (1975 − 4) chia 12 dư 3, chi Mão. Ất Mão nằm đúng trong cặp số 26.
Với năm ngoài khoảng 1940–2010, bạn làm đúng các bước trên rồi dò dòng thứ tự tương ứng. Tuổi Tốt chỉ ghi sẵn kết quả cho các năm trong bảng tuổi của site, những năm khác nên tự tính và đối chiếu hai lần. Bước dễ sai nhất là quên trừ 4 trước khi chia, làm lệch hai cặp.
Mệnh dùng vào việc lớn nào, dùng tới đâu
Tuổi vợ chồng. Nhiều gia đình xét mệnh nạp âm của hai người theo tương sinh (Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim) và tương khắc. Đây chỉ là một phần nhỏ trong cách xem tuổi, không đủ để nói ai nên hay không nên lấy ai.
Chọn người xông đất, mở hàng. Một số nhà chọn người có mệnh sinh cho mệnh gia chủ. Phần lớn chỉ dùng như một tiêu chí phụ, sau con giáp và sau chuyện người đó có vui vẻ, thuận tiện tới nhà hay không.
Màu xe, màu sơn nhà. Đây là nơi mệnh được dùng nhiều nhất trong đời sống: chọn màu "hợp mệnh". Tuy vậy nó không thuộc các phép xét tuổi làm nhà như kim lâu, hoang ốc, tam tai.
Làm nhà: mệnh gần như không quyết năm. Ba phép quyết năm làm nhà đều đi theo tuổi mụ và con giáp. Mệnh nạp âm thường chỉ được nhắc khi bàn hướng nhà, việc thuộc lĩnh vực khác.
Những lỗi hay gặp khi tra mệnh
Hai người tra cùng một năm sinh mà ra hai mệnh khác nhau thường là do một trong các lỗi sau:
- Tra theo năm dương lịch cho người sinh tháng 1, tháng 2 trước Tết. Đây là lỗi phổ biến nhất.
- Nhầm mệnh nạp âm với hành của can. Thấy can Canh thì nói mệnh Kim, trong khi Canh Ngọ 1990 là Thổ, Canh Tý 1960 cũng là Thổ.
- Nhầm năm xem với năm sinh. Năm 2027 Đinh Mùi có nạp âm Thiên Hà Thủy, nhưng đó là mệnh của năm, không phải mệnh của người sinh ra trước đó.
- Đọc lệch một dòng trong bảng cặp năm, nhất là ở các dòng có bốn năm sinh như Bạch Lạp Kim, Dương Liễu Mộc.
- Dùng năm sinh trên giấy tờ trong khi gia đình vẫn nhớ năm sinh thật khác đi, thường gặp ở người cao tuổi.
Khi có hai kết quả, cứ làm lại phép chia ở mục trên từ năm âm lịch đã xác định chắc chắn. Phép tính không có chỗ cho tranh cãi, chỉ có chỗ để nhầm.
Điều thực tế khi chọn đồ theo mệnh
Màu xe ảnh hưởng tới an toàn và giá bán lại. Màu sáng dễ nhìn thấy khi trời tối, màu phổ biến dễ bán lại. Nếu màu "hợp mệnh" là màu khó bán hoặc khó thấy, hãy cân nhắc phần thực tế trước.
Màu sơn nhà ảnh hưởng tới nhiệt và độ bền. Tường hướng nắng sơn màu tối sẽ nóng hơn nhiều. Chất lượng sơn, chống thấm quan trọng hơn chuyện màu hợp mệnh ai trong nhà.
Không cần mua thêm gì để "bù mệnh". Tục mệnh nạp âm là tư liệu văn hoá để tham khảo; không có căn cứ để chi tiền cho vật phẩm nhằm thay đổi mệnh. Nếu ai đó khuyên bạn mua để hoá giải, hãy coi đó là lời mời bán hàng.
Sở thích của người dùng hằng ngày. Chiếc xe, căn phòng là thứ bạn nhìn mỗi ngày trong nhiều năm. Nếu cả nhà thích một màu mà màu ấy không "hợp mệnh", nhiều gia đình vẫn chọn theo sở thích, coi mệnh chỉ là một gợi ý trong danh sách.
Câu hỏi thường gặp
Sinh năm 1990 mệnh gì?
Người sinh 1990 Canh Ngọ có mệnh nạp âm Lộ Bàng Thổ, chung cặp với người sinh 1991 Tân Mùi. Nếu bạn sinh tháng 1 hoặc tháng 2 dương lịch năm 1990 mà chưa qua Tết, hãy tra lịch âm vì có thể bạn thuộc năm Kỷ Tỵ.
Mệnh Kim sinh năm nào?
Trong khoảng 1940 đến 2010, người mệnh Kim sinh các năm 1940, 1941, 1954, 1955, 1962, 1963, 1970, 1971, 1984, 1985, 1992, 1993, 2000, 2001, ứng với sáu tên nạp âm Bạch Lạp, Sa Trung, Kim Bạch, Thoa Xuyến, Hải Trung, Kiếm Phong.
Vì sao 1984 và 1985 cùng mệnh mà khác con giáp?
Vì mệnh nạp âm đặt theo cặp hai năm liền nhau trong vòng sáu mươi can chi. Giáp Tý 1984 và Ất Sửu 1985 là cặp đầu tiên, cùng mệnh Hải Trung Kim, dù một người tuổi Tý, một người tuổi Sửu.
Mệnh nạp âm có quyết định năm làm nhà không?
Phần lớn không. Năm làm nhà thường xét theo kim lâu, hoang ốc tính từ tuổi mụ và tam tai tính theo con giáp. Mệnh nạp âm hay được nhắc khi bàn tuổi vợ chồng, chọn người xông đất hoặc chọn màu sắc.
Năm 2027 Đinh Mùi là mệnh gì?
Năm 2027 Đinh Mùi có nạp âm Thiên Hà Thủy, cùng cặp với năm 2026 Bính Ngọ. Đây là mệnh của năm xem; người sinh ra trước đó vẫn giữ mệnh theo năm sinh của mình.
Tra năm sinh ngoài bảng thì làm thế nào?
Lấy năm âm lịch trừ 4, chia 60 lấy số dư, chia tiếp cho 2 bỏ phần lẻ, rồi cộng 1 để ra thứ tự cặp trong bảng ba mươi cặp. Nên tính hai lần và kiểm lại bằng can chi của năm đó.